Arwyddion o Ddyspracsia yn y Cartref

  • Trwsgl neu letchwith – yn taro i mewn i bethau, yn colli diod neu’n taro pethau drosodd 
  • Cael anhawster defnyddio cyllell/fforc, brwsio dannedd, cau sipiau, cau botymau ar ddillad, clymu careiau esgidiau 
  • Hir yn dysgu reidio beic tair olwyn/dwy olwyn, anhawster defnyddio siswrn, dal pêl, hopian, sgipio, defnyddio bat, neu drin ffon hoci 
  • Cael anhawster dysgu sgiliau echddygol newydd  
  • Diffyg diddordeb mewn gweithgareddau sy’n golygu defnyddio sgiliau echddygol, neu’n eu hosgoi, neu’n tynnu allan o’r gweithgareddau  
  • Blino’n rhwydd; yn mynd yn rhwystredig yn hawdd; hunan-barch isel a diffyg cymhelliant; efallain amharod i newid arferion neu amgylchedd Am ragor o arwyddion, cliciwch yma ac yma. I ddarllen mwy am gwestiynau rhieni am dyspracsia, cliciwch yma. I weld modiwl ar-lein ar gyfer rhieni plant sydd â dyspracsia, cliciwch yma.
  • Y cynnwys wedi ei addasu gan Lisa Rivard (2017) gyda chaniatâd: 1) Missiuna, C., Rivard, L., & Pollock, N. (2011). Children with Developmental Coordination Disorder: At home, at school, and in the community. Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster. 2) Missiuna, C. (2003)  Does your child have Dyspracsia? Understanding developmental coordination disorder. Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster. 

Sut i Helpu Gartref

  • M.A.T.C.H. – Addasu’r (Modify) dasg, Newid (Alter) disgwyliadau, Dysgu (Teach) strategaethau, Newid (Change) yr amgylchedd, a Helpu (Help) drwy ddeall 
  • Annog defnyddio dillad sy’n hawdd eu tynnu a’u rhoi (crysau-T, legins, trowsusau/crysau rhedeg, siwmperi, eitemau sy’n cau â Velcro yn hytrach na botymau neu gareiau) 
  • Dysgu sut i ddefnyddio dyfeisiadau cau pan fydd gennych chi fwy o amser ac amynedd (ar y penwythnos neu yn ystod gwyliau’r haf) yn hytrach na phan fydd brys mawr i adael y tŷ 
  • Annog cymryd rhan mewn gweithgareddau ymarferol a fydd yn helpu gwella’r gallu i gynllunio/trefnu tasgau echddygol (gosod y bwrdd, paratoi cinio, rhoi trefn ar fag ysgol) 
  • Gofyn cwestiynau sy’n canolbwyntio ar ddilyniant o gamau (Beth sydd angen i ti ei wneud gyntaf?”); os yw’n rhwystredig, rhoi arweiniad a chyfeiriad penodol 
  • Wrth addysgu sgiliau echddygol, gofyn cwestiynau syml i wneud yn siŵr fod y plentyn yn deall (“Beth wy ti’n ei wneud pan fyddi di’n taro’r bêl?”) 
  • Am ragor o wybodaeth am sut y gallwch chi helpu, cliciwch yma. I ddysgun benodol sut i annog eich plentyn i fod yn fwy egnïol yn gorfforol, cliciwch yma ac yma.
  • Y cynnwys wedi ei addasu gan Lisa Rivard (2017) gyda chaniatâd: 1) Missiuna, C., Rivard, L., & Pollock, N. (2011).  Children with Developmental Coordination Disorder: At home, at school, and in the community. Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster. 2) Rivard, L., & Missiuna, C. (2004).  Encouraging participation in physical activities for children with developmental coordination disorder.  

Arwyddion Dyspracsia yn yr Ystafell Ddosbarth

  • Anghysondeb rhwng y galluoedd echddygol a’r galluoedd eraill (h.y. bod sgiliau deallusol, iaith yn gryf ond sgiliau echddygol ar ei hôl hi) 
  • Yn aml yn dileu gwaith ysgrifenedig a/neun dangos rhwystredigaeth gyda’r gwaith a gynhyrchwyd  
  • Cywirdeb ar draul cyflymdra (efallai bydd y plentyn yn ysgrifennu yn daclus iawn ond yn araf dros ben) 
  • Anhawster gyda mathemateg, sillafu neu iaith ysgrifenedig, lle mae gofyn i’r llawysgrifen fod yn gywir ac yn drefnus ar y dudalen 
  • Anhawster gydag ysgrifennu 
  • Bod yn glown y dosbarth’ neu’n chwarae dwli yn y dosbarth, ymddwyn mewn modd sy’n golygu eu bod nhw’n gallu osgoi pethau 
  • Diffyg trefn ar fwrdd, bag ysgol, locer, gwaith cartref, neu hyd yn oed ar y dudalen 
  • Efallain osgoi cymdeithasu gyda chyfoedion, yn enwedig ar yr iard 
  • Chwilio am blant iau i chwarae â nhw, yn chwarae ar ei ben ei hun neu’n dilyn staff yr ysgol (oherwydd diffyg hunan-hyder neu er mwyn osgoi gweithgareddau corfforol) 
  • Am ragor o wybodaeth ar yr arwyddion y gallech eu gweld, gweler yr erthygl They’re Bright But Can’t Write’, yma a ‘Understanding teachers’ perceptions of the motor difficulties of children with developmental coordination disorder’, yma.
  • Y cynnwys wedi ei addasu gan Lisa Rivard (2017) gyda chaniatâd: Missiuna, C., Rivard, L., & Pollock, N. (2011).  Children with Developmental Coordination Disorder: At home, at school, and in the community. Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster. 

Dyspracsia ynghyd ag Anawsterau Eraill

  • Mae’n bosibl y bydd gan blant sydd â dyspracsia broblemau dysgu, lleferydd/iaith a phroblemau canolbwyntio cysylltiedig 
  • Maent yn aml i’w gweld yn gwrthod cymryd rhan mewn gweithgareddau (‘diogyn’), gan arwain at ddiffyg ffitrwydd, cryfder a dycnwch 
  • Efallai y bydd disgyblion sydd â dyspracsia yn mynd yn rhwystredig yn rhwydd, a’u hunan-barch a’u hunan-werth yn isel 
  • Nid yw’n anghyffredin iddynt deimlou bod wedi eu hynysu oddi wrth eu cyfoedion 
  • Am ragor o wybodaeth am anhwylderau cysylltiedig, a sut y gallai’r rhain ddod i’r amlwg yn yr ystafell ddosbarth, gweler yma. Am awgrymiadau am ddulliau effeithiol o gyflwyno Addysg Gorfforol a sut i annog plant sydd â dyspracsia, cliciwch yma ac yma. Ceir rhagor o wybodaeth am anawsterau emosiynol, cymdeithasol ac ymddygiadol cysylltiedig yma.
  • Y cynnwys wedi ei addasu gan Lisa Rivard (2017) gyda chaniatâd yr awduron:  Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster  

Ysgrifennu a Dyspracsia

  • Mae disgyblion sydd â dyspracsia bron yn ddieithriad yn cael anhawster gyda phrintio/ysgrifennu 
  • Mae disgyblion sydd â dyspracsia yn aml yn araf ac yn llafurus wrth brintio neu ysgrifennu, ac mae’n gryn ymdrech iddynt greu gwaith ysgrifenedig  
  • Mae eu cynnyrch ysgrifenedig yn aml yn anhrefnus ar y dudalen ac yn annarllenadwy, gyda llawer o wallau, mae gwaith yn aml wedii ddileu a thudalennau wedi’u rhwygo am eu bod yn gafael yn rhy dynn yn y bensel/pin ysgrifennu ac yn pwyso’n rhy drwm ar y dudalen 
  • Er y gall eu galluoedd ieithyddol llafar fod yn gryf, nid ydynt yn creu gwaith ysgrifenedig sy’n adlewyrchu’r galluoedd hynny, ac mae hyn yn amharu ar eu cynnydd academaidd 
  • Am wybodaeth ynglŷn â defnyddio cyfrifiadur/bysellfwrdd i gynorthwyo disgyblion sydd â dyspracsia ac am awgrymiadau a strategaethau ar sut i gynorthwyo, gan gynnwys addasiadau yn yr ysgol, gweler yma ac yma.
  • Y cynnwys wedi ei addasu gan Lisa Rivard (2017) gyda chaniatâd: Pollock, N., & Missiuna, C. (2005). To write or to type – that is the question!, Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster. 

Hunan-barch

  • Dewiswch weithgareddau corfforol a fydd yn sicrhau llwyddiant i’r plentyn o leiaf 50% o’r amser, a chofiwch wobrwyo ymdrech, nid sgil 
  • Rhowch adborth calonogol a chadarnhaol pan fydd plant yn dysgu sgiliau newydd am y tro cyntaf, er mwyn hybu eu cymhelliant 
  • Cofiwch mai cymryd rhan yw’r prif nod, nid cystadlu. Gyda gweithgareddau ffitrwydd ac adeiladu sgiliau, ceisiwch annog y plant i gystadlu â’u hunain, nid ag eraill. Rhowch bwyslais ar weithgaredd corfforol a mwynhad yn hytrach nac ar fedrusrwydd neu gystadleuaeth  
  • Gadewch i ddisgyblion ymgymryd â rôl arweinydd mewn gweithgareddau addysg gorfforol (capten y tîm, canolwr) er mwyn hybu hunan-barch ac annog sgiliau trefnu neu reoli  
  • Ceisiwch annog y plentyn i gymryd rhan mewn gemau/campau sydd o ddidordeb iddo, ac sy’n ei annog i ymarfer a gweld arferion echddygol 
  • Ceisiwch helpu hyfforddwyr chwaraeon ac arweinwyr cymunedol i ddeall cryfderau a heriau dyspracsia fel y gallant gefnogi ac annog plant i fod yn llwyddiannus 
  • Ceisiwch annog plant i ymgymryd â gweithgareddau nad ydynt yn ddibynnol ar sgiliau echddygol, fel cerddoriaeth, drama, clybiau ac ati, er mwyn hybu profiadau cymdeithasol a manteision cymryd rhan yn gymdeithasol 
  • Am wybodaeth am ddyspracsia y gallwch ei rhannu gyda hyfforddwyr chwaraeon, cliciwch yma. Am wybodaeth ar ddyspracsia y gallwch ei rhannu gydag arweinwyr a hyfforddwyr grwpiau cymunedol, cliciwch yma.
  • Y cynnwys wedi ei addasu gan Lisa Rivard (2017) gyda chaniatâd: Missiuna, C., Rivard, L., & Pollock, N. (2011).  Children with Developmental Coordination Disorder: At home, at school, and in the community. Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster  

Sut i Helpu yn yr Ysgol

  • M.A.T.C.H. – Addasu’r (Modify) dasg, Newid (Alter) disgwyliadau, Addysgu (Teach) strategaethau, Newid (Change) yr amgylchedd, a Helpu (Help) drwy ddeall  
  • Ceisiwch sicrhau bod yr osgo’r dysgwr yn addas ar gyfer gwaith ar ei eistedd: traed yn fflat ar y llawr, bwrdd a chadair ar uchder pwrpasol, yr ysgwyddau wedi ymlacio, y breichiaun pwyso’n gyfforddus ar y bwrdd 
  • Rhowch fwy o amser a/neu ddefnydd o gyfrifiadur ar gyfer gweithgareddau echddygol manwl fel mathemateg, printio, ysgrifennu stori, tasgau gwyddonol ymarferol a gwaith celf, ac ar gyfer profion ac arholiadau lle mae angen llawer o waith ysgrifenedig; os oes angen gweithion gyflym, byddwch yn barod i dderbyn cynnyrch llai cywir 
  • Pan nad oes pwyslais ar gopïo, rhowch daflenni gwaith parod fel y gall y disgyblion ganolbwyntio ar y dasg academaidd (rhoi taflenni mathemateg parod, tudalennau gyda’r cwestiynau eisoes wedi’u printio, neu gwestiynau llenwi’r bylchau ar gyfer gwaith darllen a deall); at ddibenion astudio, gall y disgybl lungopïo nodiadau wediu cofnodi gan ddisgybl arall 
  • Ceisiwch gyflwyno cyfrifiaduron cyn gynted ag y bo modd er mwyn lleihau faint o ysgrifennu â llaw fydd angen iddynt ei wneud wrth iddynt fynd yn hŷn. Gadewch iddynt ddefnyddio cyfrifiadur ar gyfer copïau drafft a therfynol o adroddiadau, straeon, aseiniaidau (os yw’n bwysig gweld y gwaith heb ei olygu, gofynnwch am gael gweld y fersiwn drafft yn ogystal â’r un derfynol) 
  • Cofiwch ganolbwyntio ar bwrpas y wers: os mai’r nod yw stori greadigol, yna byddwch barod i dderbyn llawysgrifen flêr, bylchau afreolaidd a llawer o ddileu; os mai gosod problem fathemategol yn gywir yw’r nod, yna rhowch amser i wneud hyn, hyd yn oed os nad yw’r broblem yn cael ei datrys  
  • Defnyddiwch wahanol ddulliau o gyflwyno wrth ofyn i ddisgyblion ddangos eu bod yn deall (cyflwyno adroddiad ar lafar, darluniau i ddangos eu meddyliau, stori/adroddiad wedi ei deipio ar gyfrifiadur, recordio stori neu arholiad) 
  • Ceisiwch eu hannog i arddweud straeon, adroddiadau ar lyfrau, neu atebion i gwestiynau darllen a deall wrth yr athro, y gwirfoddolwr, neu wrth blentyn arall; ar gyfer plant hŷn, cyflwyno meddalwedd adnabod lleferydd unwaith y bydd patrymau llais y disgybl yn aeddfed ac yn gyson  
  • Am fwy o wybodaeth am sut i gynorthwyo yn yr ysgol, gweler yma a’r taflenni MATCH yma. Gweler hefyd To Write or to Type – That is the Question!’ ar gyfer straetegaethau yn ymwneud â llawysgrifen yma.
  • Am strategaethau ar gyfer ysgolion uwchradd, wedi eu hysgrifennu o berspectif plentyn hŷn sydd â dyspracsia, gweler yma. Gweler y fideo yma ynglŷn â defnyddio M.A.T.C.H. i sicrhau llwyddiant yn yr ysgol uwchradd. 
  • Y cynnwys wedi ei addasu gan Lisa Rivard (2017) gyda chaniatâd: 1) Missiuna, C., Rivard, L., & Pollock, N. (2011).  Children with Developmental Coordination Disorder: At home, at school, and in the community. Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster. 2) Missiuna, C., & Pollock, N.  Children with Motor Difficulties: A Resource for Educators (MATCH flyers by phase), Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster. 

Dulliau ar gyfer Addysg Gorfforol

  • Rhannwch weithgareddau corfforol yn rannau llai ond cadwch pob rhan yn ystyrlon a chyraeddadwy, a chyflwynwch newidiadaun raddol ar ôl meistroli pob rhan o’r sgil. 
  • Anogwch y plant i ddatblygu sgiliau gan ddefnyddio dull prif law/llaw gynorthwyol (wrth ddefnyddio bat criced neu ffon hoci) a chynnwys gweithgareddau y mae angen cydsymud y breichiau a/neu’r coesau arnynt (sgipio, bownsio a dal pêl fawr) 
  • Cadwch yr amgylchedd mor gyfarwydd â phosibl wrth ddysgu sgil newydd i’r disgybl  
  • Addaswch y cyfarpar fel bod y plentyn sy’n dysgu sgil newydd yn llai tebygol o gael anaf. Er enghraifft, peli Nerf mewn gwahanol feintiau er mwyn datblygu sgiliau dal/taflu 
  • Adolygwch unrhyw reolau ac arferion sy’n gysylltiedig â’r gweithgaredd (er enghraifft: rheolau pêl-droed) ar adeg pan nad yw’r plentyn yn canolbwyntio ar yr agweddau echddygol 
  • Rhowch gymorth llaw-dros-law i helpu’r plentyn ddod yn gyfarwydd â’r symudiad gofynnwch i’r plentyn helpu’r addysgwr i ddangos sgil newydd i’r dosbarth  
  • Siaradwch yn uchel wrth ddysgu sgil newydd i’r dosbarth, gan ddisgrifio pob cam yn eglur; wrth roi cyfarwyddyd unigol, disgrifiwch y newidiadau yn y symudiadau yn benodol (“mae angen i chi godi eich breichiaun uwch) 
  • Ceisiwch gyflwyno’r plant yn unigol i weithgareddau chwaraeon newydd neu i gae chwarae newydd, cyn disgwyl iddynt ddygymod â’r gweithgaredd mewn grŵp  
  • Am ragor o wybodaeth am ddulliau hyfforddi effeithiol ar gyfer addysg gorfforol, cliciwch yma. Am fwy o wybodaeth am beth sy’n gwneud gweithgareddau corfforol mor heriol i ddisgyblion â dyspracsia, cliciwch yma.
  • Y cynnwys wedi ei addasu gan Lisa Rivard (2017) gyda chaniatâd: Missiuna, C., Rivard, L., & Pollock, N. (2011).  Children with Developmental Coordination Disorder: At home, at school, and in the community. Canolfan Ymchwil Anableddau mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster. 

Dyspracsia – Cryfderau

  • Medrus ar lafar 
  • Sgiliau darllen uwch 
  • Dychymyg creadigol/creadigrwydd ffotograffiaeth, ysgrifennu telynegol, barddoniaeth 
  • Yn sensitif i anghenion eraill, empathi 
  • Sgiliau cyfathrebu llafar cryf  
  • Dyfalbarhad a phenderfyniad 
  • Yn weithgar dros ben 
  • Sgiliau gwrando a chlywed da, a all gynnwys y gallu i ddysgu ieithoedd a cherddoriaeth 

Sut i helpu yn y Gymuned

  • M.A.T.C.H. – Addasu’r (Modify) dasg, Newid (Alter) disgwyliadau, Dysgu (Teach) strategaethau, Newid (Change) yr amgylchedd, a Helpu (Help) drwy ddeall 
  • Defnyddiwch gyfarpar amddiffynnol fel gorchudd garddwrn a helmedau gyda gweithgareddau corfforol  
  • Ceisiwch hybu chwaraeon ffordd-o-fyw fel nofio, sglefrio, a beicio er mwyn cynnal neu wella cryfder a dycnwch cyffredinol 
  • Gallai gwersi preifat fod yn ddefnyddiol weithiau er mwyn dysgu sgiliau penodol, yn enwedig pan fydd yn rhaid cyrraedd lefel sgil uwch 
  • Ceisiwch annog y disgybl i gymryd rhan mewn gemau/chwaraearon sydd o ddiddordeb iddo, ac sy’n rhoi cyfle iddo ymarfer gweithgareddau echddygol, a’u gweld ar waith 
  • Helpwch hyfforddwyr, athrawon chwaraeon ac arweinwyr cymunedol i ddeall cryderau a heriau plant sydd â dyspracsia er mwyn iddynt allu cefnogi ac annog plant i fod yn llwyddiannus 
  • Ceisiwch annog plant i gymryd rhan mewn gweithgareddau sydd heb fod yn seiliedig ar sgiliau echddygol, fel cerddoriaeth, drama, a chlybiau er mwyn hybu profiadau cymdeithasol a manteision cymryd rhan yn gymdeithasol 
  • Am wybodaeth am ddyspracsia y gallwch ei rhannu gyda hyfforddwyr ac athrawon chwaraeon, cliciwch yma. Am wybodaeth am ddyspracsia y gallwch ei rhannu gydag arweinwyr a hyfforddwyr grwpiau cymunedol, cliciwch, cliciwch yma.
  • Y cynnwys wedi ei addasu gan Lisa Rivard (2017) gyda chaniatâd: Missiuna, C., Rivard, L., & Pollock, N. (2011).  Children with Developmental Coordination Disorder: At home, at school, and in the community. Canolfan Ymchwil Anabledd mewn Plentyndod CanChild, Prifysgol McMaster.